27 listopada 2025 r. w gościnnych progach Narodowego Instytutu Kultury i Dziedzictwa Wsi w Warszawie odbył się jubileusz 60-lecia działalności Muzeum Więzienia Pawiak, miejsca, które od 1965 roku strzeże pamięci o ofiarach niemieckiego terroru, o bohaterach, o ludziach, których losy na zawsze zostały naznaczone przez mury Pawiaka. Uroczystość była spotkaniem pokoleń: świadków historii,  ich rodzin, przedstawicieli stowarzyszeń kombatanckich i instytucji kultury. Honorowymi gośćmi uroczystości byli żyjący więźniowie Pawiaka: Stanisław Zalewski, Teresa Glensk i dr Jan Herbut Heybowicz.

Wśród zaproszonych gości obecni byli także:

• Dariusz Boszko, wicedyrektor Narodowego Instytutu Kultury i Dziedzictwa Wsi
• Magdalena Erdman, Dyrektor Departamentu Dziedzictwa Kulturowego za Granicą i Miejsc Pamięci Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego
• Michał Krasucki, Stołeczny Konserwator Zabytków
• płk. Mariusz Bednarz, reprezentujący Dowódcę Garnizonu Warszawa
• Aleksander Ferens, burmistrz dzielnicy Śródmieście m.st. Warszawy
• Izabela Stelmańska, wicedyrektor Departamentu Kultury, Promocji i Turystyki Urzędu Marszałkowskiego Województwa Mazowieckiego
• Zbigniew Czaplicki, Pełnomocnik Zarządu Województwa ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych Kancelaria Marszałka
• ppłk Robert Trembowelski i por. Marek Pikulski, Centralny Zarząd Służby Więziennej
• podinspektor Marcin Lasota, Naczelnik Wydziału Edukacji Gabinetu Komendanta Głównego Policji
• Krzysztof Oleszczuk, Dyrektor Biura Szefa Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych
• płk Adam Kunicki, Urząd ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych
• ks. Piotr Gaś, proboszcz Parafii Ewangelicko-Augsburskiej Świętej Trójcy
• ks. dr Piotr Kosiński, wikariusz Prawosławnej Parafii św. Jana Klimaka na Woli w Warszawie
• Kerp Thorsten i Britanny Winners z Referatu Kultury Ambasady Niemiec
• Jan Łazicki, Pełnomocnik Ministra ds. diaspory żydowskiej, MSZ
• Joanna Sulej-Piskorz, Zastępca Dyrektora Biura Upamiętniania Walk i Męczeństwa Instytutu Pamięci Narodowej
• Ewa Waszkiewicz, Dyrektor Oddziału Okręgowego w Warszawie, NBP
• Jakub Deka i Agnieszka Dzierżanowska, Fundacja Polsko-Niemieckie Pojednanie
• Janusz Maksymowicz, Prezes Zarządu Głównego Powstańców Warszawskich
• Krzysztof Pajączek i Jacek Antoszewski, Fundacja Polskiego Państwa Podziemnego
• Paweł Bezak, Dyrektor Muzeum Harcerstwa
• Sebastian Karwat, kierownik Muzeum Katyńskie
• Dominika Jarzyńska-Pokojska, kierownik Muzeum–Miejsce Pamięci Palmiry
• dr Edward Kopówka, Dyrektor Muzeum Treblinka
• Barbara Oratowska, zastępca Dyrektora Muzeum Narodowego w Lublinie
• Wiesław Wysok, Zastępca Dyrektora Państwowego Muzeum na Majdanku
• dr Renata Kobylarz-Buła, wicedyrektor Muzeum Jeńców Wojennych w Łambinowicach
• dr Krzysztof Jodczyk, kierownik Muzeum w Tykocinie Oddział Muzeum Podlaskiego w Białymstoku
• Tomasz Weresa, Dyrektor Archiwum Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie
• Janusz Maksymowicz, prezes Zarządu Głównego Związku Kombatantów Rzeczypospolitej Polskiej i Byłych Więźniów Politycznych
• Barbara Sawicka, Muzeum Gross-Rosen w Rogoźnicy
• Ewa Bazan i Krystyna Leśniak, Biuro ds. Byłych Więźniów -Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau
• Iwona Drożyner, Muzeum Dulag 121
• Barbara Wojnarowska-Gautier
• Krzysztof Jaraczewski, wnuk Marszałka Józefa Piłsudskiego.

Gości powitała Katarzyna Legawiec, zastępca Dyrektora Muzeum Niepodległości, następnie historię Muzeum przybliżyła zgromadzonym kustosz Joanna Gierczyńska, kierownik Muzeum Więzienia Pawiak. Laudację na cześć Muzeum wygłosił prof. Adam Szpaderski, który podkreślił znaczenie placówki dla pamięci o ofiarach II wojny światowej oraz wkład w edukację historyczną kolejnych pokoleń Polaków. Podczas wydarzenia odczytano listy gratulacyjne od najwyższych władz państwowych i samorządowych: Marszałka Sejmu RP Włodzimierza Czarzastego, Marszałek Senatu RP Małgorzaty Kidawy-Błońskiej, wicepremiera i Ministra Obrony Narodowej Władysława Kosiniak-Kamysza, Marszałka Województwa Mazowieckiego Adama Struzika oraz Prezydenta m.st. Warszawy Rafała Trzaskowskiego. 

Szczególnym momentem uroczystości było wystąpienie Stanisława Zalewskiego, byłego więźnia Pawiaka, obozów koncentracyjnych oraz Prezesa Polskiego Związku Byłych Więźniów Politycznych Hitlerowskich Więzień i Obozów Koncentracyjnych. Poruszające słowa świadka historii i dowód uznania dla pracy jaką wykonuje Muzeum Więzienia Pawiak na rzecz edukacji historycznej wywołały aplauz gości. Pan Stanisław Zalewski w tym roku również obchodzi wyjątkowy jubileusz – 100. rocznicy urodzin.

Jubileusz był doskonałą okazją do wyróżnienia i uhonorowania przede wszystkim nielicznych już świadków historii, a także instytucji i osób szczególnie zasłużonych dla Muzeum Więzienia Pawiak. Medalem pamiątkowym 60-lecia Muzeum Więzienia Pawiak wyróżniono: dr. Jana Herbut-Heybowicza, Teresę Glensk, Włodzimierza Glensk, Annę Czubatkę i Stanisława Zalewskiego. Uhonorowano także: Andrzeja Stawarza – byłego Dyrektora Muzeum Niepodległości, Andrzej Ossibach-Budzyńskiego, byłego kierownika Muzeum Więzienia Pawiak, prof. Adama Szpaderskiego, Fundację Polsko-Niemieckie Pojednanie, Polski Związek Byłych Więźniów Politycznych Hitlerowskich Więzień i Obozów Koncentracyjnych, Służbę Więzienną, Stowarzyszenie Pamięci Powstańczych Oddziałów Specjalnych „Jerzyki” Armii Krajowej i ich Komendanta płk. Jerzego Strzałkowskiego, Towarzystwo Przyjaciół Warszawy, Związek Powstańców Warszawskich, Związek Kombatantów Rzeczypospolitej Polskiej i Byłych Więźniów Politycznych, Fundację Art., Stowarzyszenie Warszawska Rodzina Policyjna 1939 roku, Fundację Cultura Memoriae oraz Włodzimierza Orlikowskiego, Prezesa Stowarzyszenia HISTORIA ZZA KRAT – OCALIĆ OD ZAPOMNIENIA”.

Odznaczenia resortowe i samorządowe otrzymali pracownicy Muzeum, którzy na co dzień dbają o pamięć o historii tego miejsca. Brązowym medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” uhonorowano Joannę Gierczyńską.  Kierownik Muzeum Więzienia Pawiak wraz z kustoszem Robertem Hasselbuschem została wyróżniona również medalem Pro Patria. Medalem Pamiątkowym „Pro Masovia” doceniono wkład kustosza Roberta Hasselbuscha, a specjalny dyplom uznania otrzymał dr Tadeusz Skoczek, Dyrektor Muzeum Niepodległości. Odznaczenia otrzymało Muzeum Więzienia Pawiak, które uhonorowano brązowym medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” oraz medalem pamiątkowym „Pro Masovia”.

Zwieńczeniem uroczystości był koncert pod dyrekcją Jana Lewtaka w wykonaniu Orkiestry Kameralnej Filharmonii Narodowej, który dostarczył wielu wzruszeń uczestnikom jubileuszu.

Zachęcamy Państwa do obejrzenia relacji z wydarzenia, przygotowanej przez Warszawski Kurier Telewizyjny https://warszawa.tvp.pl/90252587/telewizyjny-kurier-warszawski-tvp3-warszawa-27112025  

oraz w programie „Dobrego Dnia” emitowanym na TVP 3 Warszawa https://warszawa.tvp.pl/90269060/dobrego-dnia-tvp3-warszawa-28112025

Zadanie „Konserwacja rzeźb i Pomnika Drzewa Pawiackiego oraz wybranych artefaktów Pawiaka w 60. rocznicę powstania Muzeum” dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego oraz ze środków Samorządu Województwa Mazowieckiego.

Partnerem obchodów jubileuszowych jest Narodowy Instytut Kultury i Dziedzictwa Wsi.

Patronat medialny: